Zgjedhjet dhe votimi i diasporës së Kosovës

Shkruan: Samet Azemi – Psikolog

Caktimi i datës së zgjedhjeve në Kosovë ka sjellë reagime të shumta e të menjëhershme. Disa akterë politikë shprehën vetëbesim se pikërisht vota e diasporës do t’i çojë mbi 51%, ndërsa të tjerë u mbështetën në rezultatet e zgjedhjeve lokale duke pretenduar se diaspora ka ndryshuar orientim politik.

Por, në gjithë këtë zhurmë deklaratash, një realitet mbetet i dukshëm: sistemi aktual i votimit të diasporës nuk është i ndërtuar në mënyrë të drejtë, të qëndrueshme dhe të balancuar.

Nga perspektiva ime si psikolog, i mësuar të vështroj sjelljet, perceptimet shoqërore dhe mekanizmat që krijojnë konflikt apo pabarazi, ka një problem të qartë: votimi i diasporës, ashtu siç funksionon sot, gjeneron tension emocional, perceptim padrejtësie dhe ndjenjë delegjitimimi tek qytetarët brenda vendit.

Në anën tjetër, krijon te diaspora vet ndjesinë e një “super-fuqie”, që nuk ka lidhje me pjesëmarrjen reale në jetën e përditshme të Kosovës.

Kjo nuk është shëndetshme për një demokraci të re.

Pse sistemi aktual është i padrejtë?

Po e them hapur: është e drejtë që diaspora të votojë dhe të marrë pjesë në jetën politike të vendit të origjinës. Askush nuk mund ta mohojë kontributin ekonomik, emocional e kulturor që diaspora ka dhënë për Kosovën ndër vite.

Por është po aq e vërtetë se:

          •        shumica e qytetarëve të diasporës nuk e jetojnë realitetin e Kosovës çdo ditë;

          •        vendimet politike nuk i prekin në mënyrë të drejtpërdrejtë, për shkak se jetojnë, punojnë dhe paguajnë tatime në shtete të tjera;

          •        shpeshherë perceptimi i tyre për Kosovën është i mbingarkuar emocionalisht, i ndërtuar nga distanca, rrjetet sociale, vizitat e shkurtra dhe jo nga përditshmëria reale.

Për më tepër, një pjesë e njerëzve që jetojnë jashtë, në periudhat kur vijnë për pushime, shpesh shprehin pakënaqësi të thella për vendin, e madje e përqeshin realitetin kosovar. Pastaj pikërisht këta njerëz pretendojnë të kenë ndikim në përcaktimin e qeverisë.

Si psikolog, e shoh këtë si paradoks emocional dhe etik.

Ka diçka themelore që duhet kuptuar: nuk është etike që dikush të përcaktojë udhëheqjen e një vendi ku nuk jeton, nuk punon, nuk tatimohet dhe nuk përballet me pasojat e vendimeve që merr qeveria.

Shembulli i Francës – një model i pjekur demokratik

Duke jetuar në Francë, e kam parë nga afër një model shumë të ndershëm dhe funksional:

Franca u ka dhënë francezëve jashtë vendit të drejtën të votojnë, por vetëm për 11 deputetët që i përfaqësojnë ata në diaspora.

Kaq. Jo për qeverinë, jo për ministrat, jo për strukturat e brendshme të shtetit.

Në këtë mënyrë:

          •        diaspora ka përfaqësim real,

          •        nuk krijon pabarazi politike,

          •        nuk e deformon vullnetin e qytetarëve që jetojnë në vend.

Pikërisht këtë logjikë kërkoj të propozoj edhe për Kosovën.

PROPOZIMI: Rregullimi i drejtë, profesional dhe i balancuar i votimit të diasporës

Nëse duam stabilitet afatgjatë, duhet të ndërtojmë një sistem që është i drejtë për të gjithë: për ata që jetojnë brenda dhe për ata jashtë.

1. Deputetë të dedikuar për diasporën – maksimum 5

Diaspora duhet të ketë zërin e vet institucional. Jo zë të tepërt, jo zë vendimtar, por zë të drejtë, të strukturuar dhe të ndershëm.

Propozimi im:

Të krijohen deri në 5 ulëse të posaçme për deputetët e diasporës, të cilët zgjidhen vetëm nga votuesit jashtë vendit.

Këta deputetë do të reflektojnë realisht hallet, sfidat dhe nevojat e komunitetit të diasporës.

2. Diaspora voton vetëm për deputetët e diasporës

Ky është një parim i thjeshtë, por kyç:

Diaspora nuk voton për partitë brenda Kosovës, por vetëm për përfaqësuesit e vet.

Kjo e heq mundësinë e manipulimit politik dhe e vendos procesin në binarë të drejtë.

3. Diaspora nuk ndikon në zgjedhjen e qeverisë

Kjo është shtylla më e rëndësishme:

Diaspora nuk voton për qeverinë dhe nuk përcakton se kush e udhëheq shtetin.

Kjo e ruan integritetin demokratik të qytetarëve që jetojnë në Kosovë dhe që përballen përditë me pasojat e politikës.

4. Deputetët e diasporës – ura e komunikimit, jo “prishës të balancës”

Këta deputetë do të kenë rol të qartë:

          •        të adresojnë çështjet e diasporës,

          •        të përfaqësojnë interesat e saj,

          •        të kontribuojnë në komisione,

          •        të ndikojnë në politikat për integrimet, marrëdhëniet me jashtë, arsimin, kulturën dhe ekonominë.

Por pa krijuar pabarazi politike dhe pa cenuar vullnetin e qytetarëve brenda vendit.

Përfundim: një model i drejtë, i pjekur dhe i nevojshëm

Në fund të ditës, nuk bëhet fjalë për të mohuar diasporën — përkundrazi.

Bëhet fjalë për ta respektuar diasporën në mënyrën e duhur dhe njëkohësisht për të mbrojtur stabilitetin demokratik të Kosovës.

Ky model:

          •        është i drejtë,

          •        është i balancuar,

          •        është i ndërtuar mbi përvojën e shteteve të zhvilluara,

          •        dhe krijon paqe sociale midis atyre që jetojnë brenda dhe atyre jashtë vendit.

Kosova ka nevojë për qartësi, drejtësi dhe pjekuri politike.

Ky propozim është një hap i vogël, por themelor, drejt asaj rrugë.   /2LONLINE/