Viti 2015 do të jetë i qëndrueshmërisë ekonomike për Botën e jo për Kosovën

Shkruan: Burim BERISHA

(2L ONLINE) – 2015 do të jetë një vit historik për Kombet e Bashkuara. Organizata do të festojë përvjetorin e saj të 70, duke ofruar një shans që të shikojnë prapa në kontributet e saj për paqe, në të drejtat e njeriut dhe në zhvillim që nga krijimi i saj në vitin 1945.

Ky vit do të jetë gjithashtu një mundësi për të shikuar përpara dhe në mënyrë të veçantë se si të sigurohet që njerëzit kudo mund të përparojnë në këtë botë dhe vetëm në këtë botë. Pra viti 2015 është kur ne do të përcaktojë rrugën tonë për një të ardhme të qëndrueshme si pjesë e botës.

Në thelbin e saj, qëndrueshmëria do të thotë që duke siguruar përparimin dhe mbrojtjen e mjedisit, pa kompromentuar aftësinë e brezave të ardhshëm për të plotësuar nevojat e tyre dhe tona. E nderojmë tejmase qëndrueshmerinë ku asgjë nuk na jep më shumë siguri sesa qëndrueshmëria. Ku fle qëndrueshmëria, atje gjejmë dashurinë për të qenë e jo për të kaluar.

Ku një botë e qëndrueshme përfshin:

• Ku njerëzit mund të shpëtojnë nga varfëria dhe të gëzojnë punën e denjë pa dëmtuar ekosistemet thelbësore të tokës dhe burimeve;
• Ku njerëzit mund të qëndrojnë të shëndetshëm,
• Ku kanë mundësi për të marrë ushqim dhe ujë kur ata kanë nevojë;
• Ku të gjithë mund të përdorin energji të pastër që nuk kontribuojnë në ndryshimet klimatike;
• Ku grave dhe vajzave ju ofrohen të drejta të barabarta dhe mundësi të barabarta.

Nuk ka asnjë vend apo shoqëri ku qëndrueshmëria nuk është e rëndësishme ose e nevojshme. Ne të gjithë e ndajmë përgjegjësinë për të punuar për një të ardhme të qëndrueshme dhe ku ne të gjithë të korrin përfitimet.
Janë tri takime ndërkombëtare të nivelit të lartë në këtë vit, të cilat na japin mundësinë të hartojmë një epokë të re të qëndrueshmërisë.
1. Takimi i parë do të jetë në Konferencën Ndërkombëtare mbi Financimin për Zhvillim në Adis Abeba – Etiopia në korrik.
2. Takimi i dytë do të jetë samiti i veçantë në selinë e OKB-së në Nju Jork në shtator, ku udhëheqësit e botës do të miratojë një agjendë të re të zhvillimit, duke përfshirë një grup qëllimesh të zhvillimit të qëndrueshëm, ku pritet të ofrojë një plan për veprim deri në vitin 2030.
3. Më pas, në dhjetor, nga pakënaqësia e madhe e momentit për mosveprim mbi ndryshimet klimatike do të kulmojë me konferencën e klimës të OKB-së në Paris për të miratuar një marrëveshje universale dhe kuptimplot të klimës.

Shumë çështje të qëndrueshmërisë janë adresuar pesëmbëdhjetë vjet më parë, kur udhëheqësit e botës miratuar Objektivave të Zhvillimit të Mijëvjeçarit ose OZHM.

– Objektivat globale të mijëvjeçarit ishin për të:

• Adresuar varfërinë ekstreme dhe urinë,
• Të reduktojnë vdekshmërinë amtare të fëmijëve,
• Parandalimin e sëmundjeve dhe
• Promovimin e arsimit.

Këto qëllimet-objektiva i sollën grupet e ndryshme nga e gjithë bota që së bashku për ti bashkuar forcat, për të bërë atë që është më e suksesshme, që të shtyj varfërinë ekstreme në histori.
– Jeta e miliona njerëzve është përmirësuar me anë të OZHM, ku:
– Varfëria vazhdon të bjerë,
– Më shumë njerëz kanë qasje të sigurt në ujë të pijshëm,
– Ku më shumë fëmijë se kurrë më parë po ndjekin shkollën fillore, dhe
– Investimet e milionave mjeteve që kanë shënjestër luftimin e malarias, AIDS dhe tuberkulozit.

Ku gjithashtu është bërë progres i madh, por nevojitet shumë më tepër, veçanërisht për të arritur margjinalizimin e grave, burrave dhe fëmijë që jetojnë në buzëgremi të varfërisë, padrejtësisë dhe pasigurisë.

Ndërsa çështjet e adresuara nga OZHM-të vazhdojnë, bota po përballet me një sfidë që nuk ishte mjaft e trajtuar në agjendën ndërkombëtare, kur OZHM-të ishte artikuluar. Ne tani duhet të luftojmë varfërinë me gjitha mjetet, ndërsa të kemi fokusin në rritjen e ndikimit të ngrohjes globale.

Ku gjithashtu klima është pjesë integrale e një të ardhme të qëndrueshme. Ashtu ku më shumë se 7 milion njerëz kanë marrë pjesë në anket të My World për të ndarë vizionin e tyre për një të ardhme të qëndrueshme,ku vitin e kaluar pamë qindra mijëra qytetarë të tregojnë mbështetjen e tyre për veprimet klimatike në rrugë, dretjëpërdrejt dhe nëpërmjet fuqisë së konsumatorëve në shpenzimet e tyre të zgjedhjesë. Në New York City, kishte shumë protestues që ishte protesta e vetëme përpara Samitit të Klimës së shtatorit, ku u bashkuan shumë turma të njerëzve me marshimin për një të ardhme më të pastër, të gjelbër. Ata dërguan një mesazh të fuqishëm për udhëheqësit që ata duan masa tani e jo fjalë boshe. Samiti ishte një ngjarje historike në të cilën koalicione me shumë aktorë shpallën hapa të rëndësishëm për të reduktuar emetimet e gazërve serë, për të ndërtuar elasticitetin dhe financuar transformimin e ekonomive dhe shoqërive tona në gjithë botën.

Sektori privat ka një rol thelbësor në arritjen e një të ardhme të qëndrueshme. Shumë nga sukseset e fundit në zhvillimin dhe ndryshimet klimatike janë arritur përmes partneriteteve publike-private me fuqinë për të mobilizuar financat, ekspertizën dhe njohurit. Një qasje e qëndrueshme e biznesit gjithashtu mund të ndihmojë të krijojmë vende pune të qëndrueshme, përmirësimin e shëndetit publik, fuqizimin e grave dhe mbrojtjen e mjedisit. Është inkurajuese për të parë se si shumë kompani tashmë korrin të mirat e veprimit të klimës, për shembull duke reduktuar emetimet e gazit serrë dhe duke përdorur energji të pastër dhe në mënyrë efikase. Gjithnjë e më shumë biznese janë duke parë se qëndrueshmëria nuk është vetëm në të mirën e përbashkët, por se qëndrueshmëria është kuptim i përbashkët.

Në këtë muaj paraqitet për të gjitha shtetet anëtare të OKB-së raportin i fundit, “Rrugëve të Dinjitetit për 2030”, e cila ka për qëllim të ndihmojë ata për ta formësuar një vizion frymëzues – duke përfshirë një grup të Objektivave të Zhvillimit të Qëndrueshëm – për të arritur prosperitet të përbashkët dhe duke mos lënë asnjë prapa. Kombet e Bashkuara janë fuqimisht të përkushtuar dhe kryesor për të dhënë mbështetjen për krijimin e një përpjekje transformues që do të përfundojë varfërinë, për të trajtuar pabarazitë, për të mbrojtur planetin tonë dhe promovuar vetëm shoqëritë e sigurta dhe paqësore për të gjithë.

Ndërsa ne shikojmë prapa në 2014, ne shohim një vit i dërmuar nga ana e sigurisë dhe krizat e shumta humanitare, ku shumë u sfiduan parimet e mishëruara të kartës së OKB-së. OKB – është duke punuar shumë për të gjetur zgjidhje për krizat komplekse nëpër vendet e ndryshme të botës të cilat, përveç se kemi numër të tmerrshëm të torturave mbi njerëzit, këto kanë një ndikim shkatërrues në zhvillim. Kur një shoqëri që është e prekur nga konflikti, shkollat duhen të mbyllen, fushatat e vaksinimit kanë pengesa të mëdha gjatë realizimit, sëmundjet ngjitëse përhapet pakontrolluar dhe nënat nuk kanë vend të sigurt për të ushqyer foshnjat e tyre. Problemet që lindin nga mos-zhvillim munden gjithashtu të zënë vendin e parë në nxitjen e konflikteve. Pa paqe dhe stabilitet, nuk mund të ketë qëndrueshmëri dhe një botë e qëndrueshme është ajo më e sigurta.

Shtatëdhjetë vjet më parë, pjesëmarrësit e kartës së OKB-së, që jetonin në një botë të zhytër nga lufta dhe mizoritë në shkallë të parë që kurrë nuk ishte më parë, e përcaktuan vizionin e tyre për një mënyrë më të mirë të jetës.

Në 2015, ne kemi mundësi për të lëvizur njerëzimin drejt të ardhmes që ne duam. Ne duhet të përmbushin këtë test të njerëzimit dhe të shoqërohemi me një epokë të re të qëndrueshmërisë për të gjithë.

Po Kosova në 2015 a do të ketë një vit të qëndrueshëm si Bota

Na jemi shumë larg nga ajo që kërkon bota e zhvilluar, që ky vit do jetë vit i qëndrueshmërisë. Për shumë arsye ne jemi shumë larg, por si pasoja më të freskëta janë:

Kalimi nga një vit zgjedhor i stërgjatur dhe me shumë pasoja
Vonesat në krijimin e institucioneve shtetërore
Prolongimi i shumë projekteve në gjitha sferat shoqërore
Miratimi i buxhetit shtetëror pa ndonjë diskutim të mirëfilltë(buxhet frajke frajkë)
Mos ekzistimi i strategjive zhvillimore nga vitet e më hershme
Krimi dhe korrupsioni institucional në rritje

Po nëse këtyre pasojave ja bashkangjesim edhe faktorët tjerë të ASK, MZHE, BQK apo gjendjes reale në teren, ku:
Shkalla e papunësisë mbi 30.0 %
Shkalla e papunësisë te të rinjtë (mosha 15-24 vjeç) 55.9%
Varfëria e përgjithshme mbi 29.7 %
Varfëria ekstreme mbi 10.2 %
Burimi kryesor i të ardhurave të ekonomive familjare janë rrogat dhe pagat nga sektori publik për vitin 2013, mbi 23 %
Rritja Reale e BPV për vitin 2013 3.4 %(shumë e vogël për një zhvillim – punësim)
BPV për Kokë banori për vitin 2013 (në euro) €2,773(më e ulëta në Evropë dhe një pjesë të Botës)
Indeksi i Çmimeve të Konsumit për vitin 2013(mesatarja vjetore) 1.8 %
Eksporti i mallrave për vitin 2013 (në mijë euro) 293 842
Importi i mallrave për vitin 2013 (në mijë euro) 2 449 064
Investimet e huaja direkte – IHD 2013 €258.5 mil.(diku për shtatë here më të ulëta se në vitin 2007)
Borxhi Publik (% BPV) 2013 9 % (I cili është i ulët dhe mund të përdoret si një instrument për zhvillim dhe rrite të punësimit)
Mbyllja e mbi 1580 bizneseve në vitin 2014 sipas OEK
Ikja e mbi 25000 të rinjve si forcës punëtore nga Kosova për vendet e Evropës

Në bazë të gjithë këtyre faktorëve mund të themi se vërtet jemi shumë larg arritjes së qëllimeve për një shtet të zhvilluar dhe kreativ. Po ashtu jemi edhe shumë larg nga objektivat e pjesës tjetër të botës së zhvilluar të cilat theksojnë se ky vit do të jetë vit i qëndrueshmërisë.

Po a do të kemi mundësi që edhe ne të kemi zhvillim dhe mundësi të përmirësimit të gjendjes ekonomike në vend, mbete për të shpresuar por indikatorët nuk lejojnë që shumë të shpresojmë. Qeveria e re mundet këtë vit të vendos disa kontura (ligje, rregulla, promovime, subvencionime, zhvillim të strategjive, zbatimin të atyre strategjive që ekzistojnë, kontrollimin dhe vlershmin e veprimtarive që lidhen me zhvillimin) që mund të na lejon që vitin e ardhshëm të kemi një zhvillim ekonomik në Kosovë, që të mund të filloj lojën e papunësisë dhe ngritjen e zhvillimit ekonomik.

Po ekzistojnë edhe disa pika referuese në shtetin tonë të cilat mund të na mbajnë shpresën për një mundësi që të kemi një fillimi të ngritjes ekonomike pas një kohe, që edhe ne të kërkojmë qëndrueshmërinë ekonomike si bota si(ndoshta pas 10 viteve):

Mundësia e anëtarësimit në OKB të shtetit këtë vit;
Mundësia e anëtarësimit në OSCE dhe Këshillin Evropian apo organizata të ngjashme Evropiane e Botërore.
Anëtarësimi në KON dhe efektet pozitive këtë vit në sportin Kosovar
Numri i ndërmarrjeve të reja të regjistruara mbi 9000, që është solid;
Remitencat 2013 €620.8 mil; (Ku në bazë të emigrimit të Kosovarëve ka tendencë rritje në vitet në vazhdim)
Fillimi i zbatimit të partneritetit publiko – privatë (PPP), në shumë komuna(që është një nga objektivat e zhvillimit edhe të vendeve botërore – OZHM);
Koncensionimi i Brezovicës; (Mbi 400.000 milion euro dhe mbi 2000 të punësuar direkt dhe idirekt)
Rivitalizimi i Trepçës – miratimi i ligjit të Trepçës;
Fillimi i investimit në PTK – (përgatitja për shitje);
Ndryshimet qeveritare në ligjet për bizneset(TVSH – variabile, Ulja baza për TVSH deri 30.000 euro qarkullim, subvencionimin e bizneseve fasone, fiskalizimin liberal);
Ndërtimi i autostradave tjera Prishtinë – Hani i Elezit dhe Prishtinë – Gjilan – Bujanoc;
Riaktivizimi dhe ndërtimi i inkubatorëve të biznesit me Partneritetin Publiko Privat -PPP;
Margjinalizimi i shoqërisë Kosovare(që është edhe objektive e OZHM)
Bizneset e grave në rritje;
Rivitalizimi dhe krijimi i strategjive zhvillimore në sektorit të bujqësisë;
Shtimi i ofertave kredituese për bizneset.
Mundësia e subvencionimit të interesit banker për disa ndërmarrje si artizanateve, të grave dhe atyre që gjenerojnë vende pune nga ana e komunave dhe ministrive (MB, MZHE). /2L ONLINE/