Shqipëria e revoltuar

Shkruan: Ilir Muharremi

Në Njeriu i revoltuar, Albert Camus nis nga një pyetje që duket e thjeshtë,  kush është njeriu i revoltuar? Përgjigjja e tij është e shkurtër, por e rëndë, është njeriu që thotë “jo”. Ky “jo” nuk lind nga një program politik apo nga një ideologji e gatshme. Ai lind nga një çast i brendshëm, kur dikush që ka duruar gjatë, ndoshta një jetë të tërë, ndjen papritur se një gjë e kapërcen kufirin. Deri aty gjithçka mund të durohej. Tani jo.

Por, thotë Camus, ky “jo” fsheh brenda një “po”. Kush refuzon, pohon njëkohësisht se ka diçka në vetvete që vlen të mbrohet,  dinjiteti, drejtësia, e drejta për të qenë njeri dhe jo vetëm numër apo mjet. I revoltuari nuk është thjesht i zemëruar. Ai është njeriu që sheh pafundësinë e poshtërimit dhe vendos të mos e pranojë më. Këtu qëndron kthesa më e madhe e mendimit të tij. Revolta, sipas Camus, nuk është kurrë vetëm çështje private. Kur refuzoj një padrejtësi, unë nuk e refuzoj vetëm për veten, por e shoh që ajo i godet të gjithë ata që janë në vendin tim. Prandaj formula e tij e famshme, “Unë revoltohem, pra ne ekzistojmë.” Dhimbja e vetmuar shndërrohet në bashkësi.

Camus vë edhe një kufi të rëndësishëm, revolta dhe revolucioni nuk janë e njëjta gjë. Revolta mbetet besnike ndaj masës. Revolucioni, kur humbet kufirin, e kthen idealin në dogmë dhe e justifikon shkatërrimin në emër të një së ardhmeje që nuk vjen kurrë. I revoltuari i vërtetë nuk mund të bëjë gjithçka, sepse vlera në emër të së cilës ngrihet ia ndalon vetë këtë.

Shqipëria, tetor 2026

Pikërisht këtë dilemë po e jeton Shqipëria këto ditë. Protesta kombëtare e 13 tetorit para Ministrisë së Arsimit u shpall nga studentët pas më shumë se 130 ditësh protestash në Tiranë. Nuk ishte një shpërthim i rastësishëm, por një ngopje e akumuluar. Kur protesta nisi, studentët bojkotuan mësimin dhe marshuan drejt Ministrisë, ndërsa tensionet u shtuan me përplasje, djegie koshash dhe kangjella të shkulura,  në ditën e dytë u bashkuan edhe gjimnazistë.

Kërkesat nuk mbeten vetëm te arsimi. Studentët thonë se protestojnë kundër kostove të larta të arsimit dhe korrupsionit, dhe kërkojnë dorëheqjen e qeverisë së Edi Ramës. Në mbrëmjen e 16 tetorit, mijëra qytetarë iu bashkuan protestës para Kryeministrisë, ndërsa studentë e nxënës dolën në rrugë edhe në Shkodër, Durrës, Elbasan, Korçë, Vlorë, Burrel, Peshkopi dhe Fushë-Arrëz. Kjo është pikërisht ajo që Camus përshkruan, revolta e një grupi që bëhet zë i të tjerëve. Një profesor universiteti i shpjegoi një mediumi se del në rrugë për studentët e tij dhe për të gjithë ata që janë detyruar të largohen nga vendi.

Por pamja ka edhe anën e saj të errët. Pas ditës së katërt të protestave, në Tiranë u raportuan ndërtesa publike të dëmtuara nga zjarri, xhama të thyer, dyqane të plaçkitura dhe rrugë të mbushura me gurë dhe kontejnerë të djegur. Sipas Avokatit të Popullit, më 14 dhe 15 tetor në Spitalin e Traumës u trajtuan 128 persona, mes tyre 86 policë dhe 38 protestues. Policia u ka bërë thirrje studentëve të distancohen nga personat e maskuar, ndërsa vetë studentët këmbëngulin se protestojnë pa dhunë. 

Çfarë do të na thoshte Camus sot?

Së pari, ai nuk do ta ulte kokën para zemërimit të të rinjve. Një brez që ndihet i ngushtuar nga kostot, nga mungesa e perspektivës dhe nga ndjenja se askush nuk i dëgjon, nuk është kërcënim për shoqërinë, por alarm i saj. Revolta e tillë është shenjë se ndërgjegjja morale është ende gjallë. Të rinjtë që thonë “jo” tregojnë se ende besojnë se diçka mund të jetë ndryshe, dhe kjo është e kundërta e cinizmit.

Së dyti, ai do të kërkonte masë. Kur revolta fillon të shkatërrojë, të plaçkitë dhe të godasë tjetrin, ajo rrezikon të bëhet njësoj si ajo që kundërshton. Zjarri nuk e shton dinjitetin. Dhuna nuk e forcon të drejtën, por e zbeh. Revolta ka forcë morale vetëm për aq sa ruan vlerën që e lindi. Prandaj, mbrojtja e saj nga ata që e shfrytëzojnë për rrëmujë është detyrë e vetë të revoltuarve.

Së treti, ai do t’i drejtohej edhe pushtetit. Revolta nuk zhduket as me indiferencë, as me forcë, as me etiketime. Ajo qetësohet vetëm kur dikush e dëgjon dhe përgjigjet me të vërtetë. Një shtet që e trajton rininë e vet si zhurmë, e shtyn atë drejt skajeve. Një shtet që dëgjon, mund të shndërrojë këtë energji në ndryshim.

Në fund, mësimi i Camus është i thjeshtë dhe i vështirë njëkohësisht: revolta është e drejtë kur mbron dinjitetin, por mbetet e vërtetë vetëm kur e mban masën. Dhe një vend nuk duhet të ketë frikë nga rinia që thotë “jo”. Duhet të ketë frikë nga rinia që nuk thotë më asgjë, ose që largohet pa thënë as “jo”. /2LONLINE/