Halil Alidema veprimtar shumë dimensional për lirinë e atdheut (Pjesa e parë)

Shkruan: Sami Arifi

Halil Alidema u lind, më 15 mars 1936, në fshatin Pozheran-komuna e Vitisë, nga babë Behxheti dhe nënë Mirzadja.

Babai i Halilit, Bexheti ishte vetë i katërti vëlla: Jonuzin, Bejtën dhe Izetin. Halili ende pa u rritur pa masakrën e gjenocidin partizano-çetnik të serbëve ndaj burrave të Pozheranit dhe tragjedinë familjare, kur nëna Hanë, gjyshja e Halilit, mbeti pa katër djemtë e saj, pra ajo jetojë me nipa e mbesa. Partizano-çetnikët serbë ia vranë dy djemtë: Bexhetin dhe Jonuzin, ndërsa Bejta e Izeti nën udhëheqjen e atdhetarit Hysen Tërpeza, emigruan përmes Greqi, në Turqi dhe në Gjermani.

Bexheti la prapa 5 djem: Sokolin, Sadullahun, Halilin, Zejnullahun dhe Zeqirin dhe 3 vajza: Merrushen, Nazlien dhe Bylën. Për familje u kujdes nëna Mirzadja e gjyshja Hana, por barra e kryefamiljarit i ra mbi kokë vëllait të madh Halilit, Sokolit, i cili ishte 13 vjeç kur partizano-çetnikët ia vranë babanë.

Sokoli, si kujdestar i familjes luajti rolin e babait-Behxhetit, ai i shkollojë të gjithë vëllezërit, djemtë e nipat. Sokoli, pas Luftës së Dytë Botërore (LDB) e regjistrojë vëllain e tij Halilin në shkollën fillore të fshatit të lindjes së tij, në Pozheran. Halili ishte i zgjuar dhe kureshtar për gjithçka, me interesim të madh i ndoqi mësimet e para te mësuesit e parë shqiptarë. Halili qysh si i ri e urrente padrejtësinë që i bëhej popullit shqiptar dhe atdheut të tij, nga pushtuesi serb, e cila dukuri u vërtetua shumë shpejt. Halili ishte nxënës i shkëlqyer dhe qysh në ciklin e ultë të shkollimit, ai shfaqi edhe talentin dhe prirjet për aktivitete të lira në gjimnastikë, muzikë dhe art.

Me kalimin e kohës në periudhën e rinisë, horizonti i tij i dijes vazhdimisht zgjerohej. Halilit qysh si i ri nuk i interesuan vetëm mësimit si shumë shokëve të tjerë, por ai kishte interesim për “punë më të mëdha”, ngase atë e brente brenga në shpirtin e tij çështja e pazgjidhur kombëtare. Te Halili vërehet pakënaqësia, revolta dhe një rebelim kundër sistemit pushtues të atëhershëm monist të partizanëve serbo-çetnik. Familja e tij ishte anatemuar që herët „armiqësore”. Fati i këtillë e përcjellë Halilin pothuaj gjatë gjithë jetës, gjatë shkollimit edhe gjatë shërbimit të tij si mësues.

Rrustem Berisha, e quante, Halilin, „djalosh i dëshirit“ i etshëm për dije edukim dhe arsimim, i cili mësyu shkollën e mesme. Halili në vitin 1954 u regjistrua në Shkollën Normale në Prishtinë dhe shpejt u afirmua si nxënës i dashur, i afërt, shok i sinqertë dhe besnik, që e donin dhe simpatizonin edhe profesorët e Normales-edukatorët e tij si: Jusuf Shushka, Abdullah Zajmi, Salih Nushi, Hasan Mekuli, Ali Hadri e të tjerë.

Halili nuk dallohej ndër shokët e tij në mësime, por ai shquhej për diçka tjetër, pikërisht me qëndrimin e tij burrëror, me pjekurinë e tij për “punë të mëdha”, për patriotizëm, për trimëri e guxim, për këmbëngulje e vendosmëri. Madje ai kundërshtonte haptas padrejtësitë e sistemit monist dhe shovinizmit serbo-sllav. Prandaj mësimdhënësit e tij shikonin te Halili një shtyllë të fortë në mbrojtjen e shkollës shqipe. Ai kishte emocionet e atdhedashurisë të cilat i shprehte edhe nëpërmjet sportit kur luante hendboll me kundërshtarët e nacionalitetit tjetër. Në shkollën Normale nxënësit dhe kuadri arsimorë solidarizoheshin me Halilin. Halili ishte bërë simbol i sportit kombëtar, e veçanërisht i hendbollit kosovar, si pjesëtar i ekipit hendbollistik “Normalisti”.

Halili gjatë shkollimit të mesëm, në vitet e 1957-1958, shpreh pakënaqësinë kundër sistemit titist dhe simpatinë ndaj shtetit shqiptar, prandaj me shokët e shkollës: Bardhyl Nushin, Xhemajl Lalën e Nakije Nushin tenton të kalojnë kufirin për në Shqipëri, por nuk patën sukses, meqë kapen nga UDB-ja serbe dhe arrestohen, ai vuan dënim 6 muaj burg në Gjilan dhe si djalosh “i rebeluar” dhe “i padëgjueshëm”, ai përballoi kamxhikun e pamëshirshëm të serbo-çetnikëve, armiqve të babait të tij e të popullit shqiptar.

Burgjet, torturat e ndjekjet serbo-sllave tërë jetën nuk iu ndalën, përkundër këtyre vuajtjeve, Halili, bëhet gjithnjë më i fortë e më i rrezikshëm për armikun. Për këtë rezistencë të vazhdueshme stoike, ai u bë dhe mbeti nxënësi më i dashur i gjeneratës së vet. Halili merr krah e forcë plotësohet e bëhet më i fuqishëm edhe nga përkrahja morale e shoqes së shkollës, Teuta Kryeziut, me të cilën më vonë do të lidhin kurorë të dyfishtë: kurorë jetësore dhe kurorë të idealit të lirisë e të pavarësisë.

Veprimtarinë edukativo-arsimore të Halilit me bashkëshorten e tij Teutën, pas mbarimit të Normales në Prishtinë, karrierën e tyre të mësuesisë e filluan në fshatin e largët malor, në Firajë të komunës së Shtërpcës.

Halili dhe Teuta me entuziazëm të mëdha filluan t’i arsimonin vogëlushët e shkollës së fshatit Firajë. Ata u bënë të afërt e të dashur për nxënësit e tyre, punonin pa ndërprerë tërë ditën, që nga mëngjesi e deri në mbrëmje, puna edukativo-arsimore e tyre nuk kufizohej brenda katër mureve apo oborrit të shkollës, ata u bënë mësues të popullit, i cili popull në atë kohë ishte pak i arsimuar.

Halili vendoste kontakt me fshatarët, shpejt i përvetësoi ata të kenë besim të plotë në mësuesin e dashur dhe të nderuar, në aktivitete të ndryshme në infrastrukturë të fshatit si: meremetimin e rrugëve, elektrifikimin e fshatit, rregullimin e oborrit të shkollës etj, ai te fshatarët ushtronte edhe ndikim të madh politik e patriotik, të cilët iu bënë krah i fortë dhe bashkëmendimtarë në realizimin e synimeve drejt lirisë e pavarësisë së Kosovës.

Po ashtu edhe mësuesja Teuta Kryeziu – Alidema, shkonte shtëpi më shtëpi dhe vendoste kontakt me vajzat e gratë fshatare të Firajës, me modestinë e fisnikërinë e saj si mësuese e zellshme, me moral e ideale të larta në rrugën e edukimit e arsimimit të femrës shqiptare, ajo përvetësoi dhe i bindi se shpëtimi ynë është arsimimi i vajzave dhe grave shqiptare, në këtë mënyrë ajo (Teuta), ato do t’i bëheshin krah burrave të tyre, pra të shkolluara dhe të arsimuara ato i shërbejnë popullit dhe atdheut.

Halili dhe Teuta më vonë vijnë në vendlindjen e Halilit, pra, në Pozheran ku punësohen si mësimdhënës në shkollën 8-vjeçare. Këtu, e gjallëruan jetën kulturore të shkollës, së fshatit dhe të rrethinës së tij; gëzonin përkrahje e respekt nga nxënësit edhe nga të gjithë banorët. Halili këtu ishte edhe më i fortë edhe më i përkrahur, kështu që ishte shembull kjo shkollë, jo vetëm për shkollat e komunës së Vitisë, por për të gjitha shkollat e rajonit të Anamoravës…

Halil Alidema veprimtar shumë dimensional për lirinë e atdheut (Pjesa e dytë)

Halil Alidema