Botimi i një katedraleje shpirtërore – kompleti “Studime letrare” i Anton Nikë Berishës
Nga: Timo MËRKURI
Botimi i një katedraleje shpirtërore – kompleti “Studime letrare” i Anton Nikë Berishës
Gjithmonë kam patur ndjesinë se botimi i një libri i ngjan ndërtimit të një kishe në një fshat a qytet të vogël ku ka munguar kjo seli shpirtërore, dhe autori më ngjasonte me një prift të qetë, të menduar, të thinjur, i cili përpiqej që me këtë botim të ndriçonte e pastronte shpirtërisht, duke i mbledhur në këtë kishë ata të pakët banorë të asaj qendre banimi. Sigurisht, një libër më i realizuar rriste përmasat e kishës dhe të aftësive liturgjike të autorit. Është ky përfytyrim i imi që më krijoi ndjesinë se botimi i kompleksit “Studime Letrare” në dhjetë vëllime i Anton Nikë Berishës, studiues i rrallë në llojin e tij, më ngjason me ndërtimin e një katedraleje madhështore, si nga përmasat ashtu edhe nga veçantia, pasi këtu “besimtarët” e letërsisë do të gjejnë, lexojnë e studiojnë pasurinë dhe madhështinë e letërsisë shqipe.
Në këtë katedrale të ngulitur në dritën e mendimit, arkitektura është ajo e dijes, themelet janë të shtruara me përkushtimin e një jete të tërë, dhe dritaret – ato janë fjalët që lëshojnë dritë përbrenda. Anton Nikë Berisha, tashmë jo më një prift i përvuajtur i një kishëze të vogël, por një klerik i rangut më të lartë në këtë katedraleje letrare, e ka shndërruar çdo gur studimi, çdo qelq të analizës, çdo narracion të heshtur, në një pjesë të pandashme të tempullit të fjalës së shkruar.
Kjo nuk është vetëm një arritje personale. Është një stacion i ndritshëm në udhën e gjatë të studimeve të letërsisë shqipe, një dëshmi se mendimi kritik, analiza estetike dhe shpirti i gjuhës mund të mblidhen në një opus që, pa bujë, ndryshon rrjedha. “Studime Letrare” është një trup me shumë frymë: në të dëgjon zërat e autorëve që kanë ndërtuar letërsinë, nga Buzuku te Camaj, nga Koliqi te Fishta, nga Budini te Shkreli, e shumë të tjerë që enden si hije të gjalla ndërmjet faqeve.
Anton Nikë Berisha, me këtë vepër monumentale, nuk është më vetëm një autor, por një institucion më vete i dijes dhe shpirtit. Ai është mjeshtri i gurëve të mëdhenj, i atyre që nuk lëvizin më, por mbajnë mbi vete kupolat e kujtesës letrare. Në mënyrën më të heshtur, më të përunjur, ai ka ditur të qëndrojë larg shfaqjeve të kohës, por pranë thelbit të saj: ai nuk është zbavitës, është ndriçues.
Ai që ka lexuar studimet e tij për Mesharin, për Budin, për poezinë arbëreshe apo për poetikën e letërsisë shqipe, e ndien menjëherë përmasën e tij – një thellësi e rrallë ku mendimi letrar nuk shkon drejt përfundimeve të shpejta, por zbret në rrënjët e fjalës, në kuptimin e nënkuptuar, në hijen që lë dielli i dijes mbi tokën e gjuhës. Ai nuk ngutet. Ai nuk josh me fjali zbukurimi. Ai ndërton me durim atë që nuk shembet – një shtëpi të fjalës së vërtetë.
Në këtë katedrale prej fjalësh, vendi i altarit i takon lexuesit të përkushtuar. Ai nuk është spektator, por besimtar. Ai nuk vjen për të parë mozaikë, por për të dëgjuar zërin e traditës dhe të kritikës që i flet përmes shekujve. Dhe në çdo vëllim të kësaj vepre, ai do të gjejë një homeli të mendimit letrar që nuk kërkon të dominojë, por të lartësojë.
Botimi i “Studimeve Letrare” nga shtëpia botuese “Faik Konica” në Prishtinë nuk është thjesht një ngjarje kulturore. Është një akt solemn, një betim i ri se gjuha shqipe dhe letërsia e saj do të ruhen dhe do të studiohen me përgjegjësi. Ky botim është një kryevepër jo vetëm për bibliotekat, por për ndërgjegjen kombëtare letrare. Në kohën e shpërndarjes, e të fragmentit, ai na kujton përkushtimin, ndërtimin, tërësinë.
Për Anton Nikë Berishën, fjala ka qenë gjithmonë një mjet shenjtërie. Ai ka punuar me të njëjtin përkushtim si një murator që ngjit gur pas guri murin e përjetësisë. Dhe sot, kur lexojmë se ai ka qëndruar në universitetet e Evropës, se ka qenë pjesë e qendrave albanologjike, se ka përkthyer, se ka hulumtuar, se është shpërblyer me çmime dhe medalje – e kuptojmë se kemi përballë një figurë të përmasave mbarëkombëtare, një mendje që tejkalon kufijtë gjeografikë dhe mentalë.
Nëse letërsia shqipe është një pemë e lashtë, rrënjët e së cilës përpiqemi të mos i harrojmë, Anton Nikë Berisha është një nga ata që ka zbritur në thellësinë e tokës për t’ua pastruar nga pluhuri i harresës, për t’ua dhënë jetë sërish. Ai ka punuar në terr, në heshtje, por me dritën brenda vetes. Dhe tani, në këtë katedrale të quajtur “Studime Letrare”, ai na thërret të ulemi, të dëgjojmë, të mendojmë.
Letërsia shqiptare, përmes këtij botimi, është ndriçuar nga një dritare e madhe, që s’ka ngjyra vitrazhi për zbukurim, por ka dritën e qartë të mendimit dhe përkushtimit. Kjo dritë nuk verbohet nga koha, por i fton lexuesit e sotëm dhe të ardhshëm të hyjnë brenda, të ecin ngadalë nëpër korridoret e mendimit, dhe të kuptojnë sa shumë kemi për të mësuar – dhe sa shumë i detyrohemi ndërtuesve të vërtetë të katedraleve shpirtërore. /2LONLINE/